موندریان و ساده‌سازی

پیت موندریان Piet Mondrian نقاش هلندی در سالهای ۲۱-۱۹۲۰ با شجاعت به ساده پردازی طراحی و ترکیب‌بندی در نقاشی پرداخت و تنها از رنگهای خام آبی، زرد، قرمز، به همراه سیاه و سفید برای رنگ آمیزی کارهایش استفاده نمود. تجربه‌های او دراین زمینه‌ها راه‌های نویی را برای هنرمندان گرافیک باز نمود. موندریان با ترکیب‌بندی‌های قرمز، آبی، زرد خود نشان داد که هر گونه دگرگونی اندک در جابجایی سطوح رنگی و تناسب اندازه‌های آنها می‌تواند احساس بالقوهٔ یک تابلو را به کلی دگرگون نماید. و این پیام گرافیک مدرن است.او باشجاعت از ترکیب‌بندی‌های خود می‌کاهید تا به ساده‌ترین و خردترین ترکیب هماهنگ دست یابد. مینی مالیزم او برای هنرمندان گرافیک که می‌باید پیامی را به صورت سرراست وبا حد اقل مداخله عوامل خارجی به مخاطب برسانند موهبتی بود.(۱۹۳۹)[۶۳]

«ترکیب‌بندی شماره ۱۰» اثر پیت موندریان سال ۴۲-۱۹۳۹

انسان با تصویر سخن می‌گوید

  • این علامت «سگ ممنوع!» در اسپانیاست. تصویر سگ (پیکتوگرام) pictogramme یا نمانگار خوانده می‌شود.[۶۴] دایره قرمز با قطر مورب آن رسانندهٔ اندیشه ممنوعیت می‌باشد. وانرا (ایدئو گرام) idéogramme یا ایده نگار' می‌خوانند.[۶۵] ارزش ایده نگار در آنست که دریافت پیام ازاین علامت، به فرهنگ، زبان، ودرجهٔ تحصیلات مخاطب بستگی ندارد.

  • این علامت «ایست!» در کشورهای اروپایی است. نوشتهٔ STOP یک (فونوگرام) phonogramme یا آوا نگار خوانده می‌شود.[۶۶] آوانگار یک نماد گرافیکی است که بیان کنندهٔ صدای پیام می‌باشد. بدیهی است که برعکس نما نگار دریافت پیام از آوانگار به فرهنگ، زبان، ودرجهٔ تحصیلات مخاطب، بستگی خواهد داشت.

  • علاماتی که رساننده آوا هستند «۳۰ گار» به جای « سیگار» را ریباس rébus (از لاتین به معنای «به وسیله») می‌خوانند. مانند این علامت که به فرانسه می‌گوید «یک کشیش بزرگ، پر از اشتها از سراسر پاریس گذشت بدون نهار»[۶۷] ریباس‌هایی از این سان برای سرگرمی و شوخی اند.ولی در گذشته آنها نقش مهمی، در ایجاد الفبای آوایی بازی کرده‌اند.[۶۸]

  • این نشان خانوادگی بوربون‌های اسپانیا است که ترکیبی از نشانهای کاستیل، آراگون، ناوار، گرانادا و بوربون-آنژو است. نشان‌های نمادین از زمانهای باستان برای تبارها و ملیت‌های مختلف وجود داشته‌است.[۶۹] طراحی نشانهای خانوادگی Héraldique مبتنی بر قواعدی مشخص می‌باشد. این قواعد بصورت ترتیبی دقیق و اصولی محکم توصیف شده‌اند.[۷۰]

نشان‌های بازرگانی

هرگونه نام، نماد، نشان، شکل، حرف و واژه که مورد استفادهٔ یک تولید کننده یا بازرگان باشد تا کالاها ی او را ازد یگر کالاهای همسان که دیگران تولید کنندگان آنها را تولید می‌کنند ممتاز نماید علامت بازرگانی Trademark خوانده می‌شود. علامت بازرگانی یک نوع دارایی شخصی است که معمولاً به ثبت رسانیده می‌شود تا به دارنده آن اطمینان دهد که هیچ کس دیگر حق استفاده از آن را ندارد.[۷۱]


  • این کار گرافیک فرانک ماسون رابینسون Frank Mason Robinson در ۱۸۸۵ نماد بازرگانی Logotype کوکاکولا است. که بیش از یک قرن ماندگار مانده‌است. یک کار گرافیکی زیبا می‌تواند احساس وفاداری را در مشتریان ایجاد کند.[۷۲]

  • نماد بازرگانی فولکس واگن یکی از ساده ترین نشانهادر جهان است که بلافاصله قابل شناسی است[۷۳] و از این دوی یکی دیگراز نخستین تجربه‌های موفق هنر گرافیک مدرن است. این لوگو را فرانتس زویر ریمسپیس Franz Xaver Reimspiess طراحی نموده‌است. [۷۴]

  • گوگل یک کمپانی نسبتا جوان است.این طرح ساده کار روث کدار Ruth Kedar است که مینیمالیزم موندریان را تداعی می‌کند. بنا به گفته روث کدار این نشان بازیگوش و به فریب دهی ساده‌است. و آنقدر زیرکانه‌است که به نظر ناطراحی می‌آید و خواندنش سهل است. رنگها یاد آور کودکان است در هنگام بازی... بافت هر حرف به صورت نا مزاحمی با سایه کاری رنگی برجسته شده واین در همان حال که به طراحی سنگینی می‌دهد سبک است." [۷۵]

  • این شکل ساده یک پروانه که نماد بازرگانی کمپانی MSN (The Microsoft Network) است، یک کار گرافیکی ست که پیام سیرو سیاحت در اینترنت را با از «هر چمن گلی» به زیبایی می‌آمیزد.

نشان‌های دوستی و فرهنگ

  • دراین پرچم بازی‌های المپیک به طراحی پیردو کوبرتون [۷۶] تاثیر گرافیکی ساده کاری‌های موندریان به خوبی آشکار است.

  • این نشان صلح در خاورمیانه یک کار گرافیک است که ازترکیب واژه‌های هبرو، عربی و انگلیسی صلح درست شده‌است.[۷۷]

  • این پرچم یونسکو (سازمان آموزش، دانش و فرهنگ ملل متحد) است. که نوعی استفاده از مینی مالیزم را نشان می‌دهد.[۷۸]

  • دراین پرچم استان زاد-هلند واقع در جنوب هلند بابه کاربری از اصول مینی مالیزم و استفاده درست گرافیکی از نمادهای قومی از نظر زیباشناسی یک کار گرافیکی زیباست.[۷۹]

نشان‌های اطلاعاتی شیوهٔ ویَنی

ورود کارهای گرافیک مدرن در نشانهای اطلاعاتی با ایجاد موزهٔ اقتصادی و اجتماعی در وین به همت اتو نوراث [۸۱] اقتصاد دان اتریشی در ۱۹۲۱ آغاز شد. و چنین بود که «شیوهٔ ویَنی» [۸۲] (که سپس به ISOTYPE شناخته شد) پایه گرفت. این شیوه سیستمی برای نشان دادن اعداد آماری پیشنهاد می‌کرد که به تماشاگر کمک می‌نمود تا مسائل و مشکلات اقتصادی و اجتماعی را به نحو آسانتری بصورت بصری ببیند و آنها را به خاطر بسپرد. در ماه می‌۱۹۲۵ نخستین نمایشگاه گرافیکی این موزه افتتاح شد. در این نمایشگاه همچنین طرح‌های گرافیکی برای بهداشت و تندرستی، رفاه جامعه و ورزش ارائه شد.[۸۳] ‎

  • این یک نمودار سه بعدی آماری ست. که چارت حبابی Bubble chart خوانده می‌شود.

  • در این کار گرافیکی اطلاعاتی، زاویه دید یک بیننده را در برابر دو توپ زرد و آبی در تصویر فوق - و اینکه آن دو توپ در دید بیننده چگونه پدیدار می‌شوند در تصویر زیرین نشان داده شده‌است. این گونه طراحی‌ها در کتب درسی و در کتابچه‌های دستورالعمل برای کار برد وسایل پیچیده الکتریکی و مکانیکی نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کنند.[۸۴]

  • نشانهای ایزوتایپ ورزشی مانند این علامت پاروزنی، ارتباطات را در مجامع بین المللی مانند المپیک بسیار آسان کرده‌است. به وجود آوردن این علامت نیاز به نوشتن برای راهنمایی به زبان‌های مختلف را از میان برد.[۸۵]

  • نشانهای گرافیکی ایزوتایپ، مانند این نشان که مواد آتش زا و متحرقه را مشخص می‌کند.در داد و ستد و حمل و نقل بین المللی این مواد بسیار کمک کننده بوده‌است.

طراحی پویانما و گرافیکهای سه بعدی در رایانه‌ها

  • پویانمایی پیش از اختراع سینما و هنر فیلم برداری به وجود آمد. این پویانمایی از روی عکسهای ادوارد مویبریج[۸۶] است که در سال ۱۸۸۷ منتشر شده‌اند. امروزه با مدلهای ریاضی این گونه پویانمایی وارد دنیای رایانه‌ها شده‌است.[۸۷]

  • هنر گرافیک رایانه‌ای به همهٔ پدیدارهای اطلاق می‌شود که به صورت بصری با کاربران رابطه ایجاد می‌کنند. نقش ارتباطی گرافیک در رایانه‌ها امروزه شاید بیش از مفاهیم نوشته شده و پرونده‌های صوتی رایانه اهمیت دارد.[۸۸]

  • در این کار گرافیکی یک مکعب از جهات مختلف تشان داده شده‌است. امروزه با پیشرفت تکنولوژی ساختن نمودارهای گرافیک دینامیک از این گونه میسر است. با انیمیشنی از این گونه می‌توان تحول یک پدیده را در طول زمان نشان داد.[۸۹] :

  • با پیشرفت فناوری گرافیک رایانه‌ای ایجاد طرحهای سه بعدی پویا ممکن گشته‌است. این گونه کارها از لحاظ هنری هنوز گام‌های نخستین را بر می‌دارند.

آفیش [۹۰]، (آگهی‌های دیواری یا پوستر [۹۱])

آگهی‌های دیواری (آفیش به فرانسه و پوستر به انگلیسی) از زمانهای کهن وجود داشته‌اند. سنگ نگارهای باستانی ایران که داستان وقایع تاریخی را دربر دارند ، «آکسون»های یونانیان و «آلبوم» رمی‌های باستان با طراحی هایشان و اطلاعاتی که در بر داشتند شباهتی با پوسترهای مدرن دارند. در یونان باستان نام ورزشکاران و لیست بازی‌ها بر روی ستون‌های چهار گوشه کنده می‌شد و آنها با نیروی آب یابردگان به آهستگی به دور خود می‌چرخیدند. رمی‌ها دیوارهایی را در چهارراه‌ها ی مهم شهر سپید می‌کردند و آنها را به چهارگوش‌های مساوی تقسیم می‌نمودند و بر روی هرکدام از آن چهارگوش‌ها بازرگانان، رباخواران و برده فروشان آگهی‌های خود را با رنگ زغال یا گل اکر و سرخ می‌نوشتند و برای جلب توجه مشتریان آنها را با طرحی می‌آراییدند.[۹۲]

سنگ نگارهای باستانی

  • این سنگ نگارهٔ باستانی در نقش رستم داستان تاجگذاری اردشیر یکم نخستین پادشاه ساسانی را در بر دارد. در این نگاره روان داریورش هخامنش فره ایزدی را به اردشیر می سپارد. با این سنگ نگاره اردشیر قانونی بودن تبار ساسانیان ایران را به آوند جانشین بر حق هخامنشیان اعلام می‌دارد . در زیر سم اسب اردشیر اردوان پنجم اشکانی به خاک درغلطیده است ودر زیر سم اسب داریوش گوماتا ی مغ (بردیای دروغین) افتاده است اردشیر در این سنگ نگاره برپایی شاهنشاهی را در میان ایرانیان، پس از غلبهٔ اسکندر به یادبود می‌دارد. در سنگ نوشتهٔ این نگاره به سه زبان پارسی، پارتی و یونانی می خوانیم:"این نگارهٔ کی اردشیر اورمزد پرست است که تبارش از ایزدان است" [۹۳]

  • با این پوستر سنگی در مرودشت استان فارس، شاپور اول ساسانی غلبهٔ ایرانیان را بر رمی ها، با زانوزدن فیلیپ لیسینیوس والریانوس امپراطور روم، به یادمان می‌دارد. به کین خواهی از سالهای خواری ایرانیان در زیر یوغ جانشینان اسکندر اعلام می‌دارد. بنا به نوشتهٔ شاپور:"درست درآن هنگامکه ما براریکه پادشاهی استوار شدیم، امپراطور گردیانوس در سراسر امپراطوری رم لشگری ازتبارهای گوث وجرمن فراهم نمود... و به نبرد با ما تاخت.رزمی بزرگ و رویاروی درگرفت. و سزار گوردیان به خاک افتاد و ما لشگر رم را درهم شکستیم. و رمی ها فیلیپ را به امپراطوری برگزیدند. و سزار فیلیپ نزد ما آمد برای پیمان آشتی و پانصد هزار دینار به باج داد برای زندگیش و سپس باجگذار ما شد" [۹۴]

  • در این سنگ نگاره در بانتی سری [۹۵](شهر زنان) در انگکور [۹۶] کامبوج ساخته در سال ۹۶۷ میلادی به وقف ایزد هندو شیوا ست در میانهٔ این نگاره شاه راوانای ده سر ایستاده ست که با دستهایش کوه را به لرزه‌ای گران آورده ست. وجانوران از دهشت به هر سوی گریزانند بزرگان و دانایان واز ما بهتران در نجوایند برای چاره جویی. بنا بر داستان شیوا با نهادن شصت پای خود بر کوه آن را از لرزیدن بازداشت. و راوانا برای هزار سال در زیر کوه به دام افتاد.[۹۷]

  • در سنگ نگاره‌های قرن نوزدهم میلادی در تنگه ساوشی، در حدود ۱۵ کیلومتری شمال غربی شهرستان فیروزکوه، وقایع زمان فتحعلی شاه نقش شده‌است. بزرگ‌ترین نقش برجسته این کتیبه‌ها، نقش شکارگاه با تصویر اسب، نیزه و شکارهایش است که در اطراف آن می‌توان عباس میرزا، علی قلی میرزا و علی نقی میرزا پسران فتحعلی شاه و همچنین نوادگانش را در حال شکار دید.

پدیداری صنعت چاپ

در نزدیکی‌های سال ۱۴۵۰ میلادی جوناتان گوتنبرگ[۹۸] کتابهای متعددی را در چاپخانه‌اش منتشر نمود. آلدوس مانتیوس [۹۹] طرح ساختن و صفحه بندی کتاب را به وجود آورد که بنیان انتشار کتاب را در غرب شکل داد. با اختراع روندار چاپ سنگی [۱۰۰] به وسیلهٔ آلیوس سنه فلدر [۱۰۱] از مردم چک در اتریش، در سال ۱۷۹۸، چاپ پوستر و آفیش عملی گشت. اگرچه پوسترهای دست نوشت از پیش وچود داشت اما آنها بیشتر برای اعلامیه‌های دولتی بودند.در انگلیس ویلیام کاکستون [۱۰۲] در ۱۴۷۷ چاپخانه‌ای بنانهاد [۱۰۳]. و نخستین پوستز را منتشر نمود.[۱۰۴] در ۱۸۷۰ نخستین پوسترهای تبلیغاتی ظاهر شدند.[۱۰۵][۱۰۶]

  • کتاب ارسطو به چاپ آلدوس مانتیوس در ۹۸ -۱۴۹۵ کتابخانهٔ باستانی پرگلیاسکو در تورین [۱۰۷]

  • برگی از کتاب هیپنروتماکیا پولیفیلی [۱۰۸] به نوشتهٔ فرانچسکو کلونیا [۱۰۹] و به چاپ آلدوس مانتیوس

  • کتاب چاپی از انتشارات ویلیام کاکستون در انگلیس - ۱۴۷۸ میلادی

  • چاپی چوبی از پاپ دوم قصه‌های کانتربوری به چاپ ویلیام کاکستون در ۱۴۸۳

تولد گرافیک مدرن

شاید بتوان گفت که پدر گرافیک مدرن ویلیام موریس [۱۱۰] است زیرا چاپخانهٔ کلمسکات [۱۱۱] او در نیمهٔ دوم قرن نوزدهم بسیاری از طراحی‌ها ی گرافیک بسیار مهم را تولید نموده و بازار مهمی در میان توانمندان برای کارهای گرافیک به وجود آورد. او در اکسفورد با نقاشانی چون سرادوارد بورن-جونز و دانته گابریل روزتی دوست شد وباهم گروه پیش از رافائل گرایان [۱۱۲] را به وجود آوردند. [۱۱۳]


  • طراحی پارچه: طاووس و اژدها، کار ویلیام موریس یک طراحی گرافیک تزیینی است. این گونه نقش‌ها در ۱۹۶۰ با جنبش هیپی دو باره زنده شد.(۱۸۷۸)

  • این طراحی موریس از نخستین تجربه‌های هنر گرافیک مدرن است.(۱۸۷۳)

  • کتاب طبیعت گوتیک The Nature of Gothic نوشتهٔ جان راسکین John Ruskin به وسیله انتشارات کلمسکات به چاپ رسید ٌصفحهٔ نخست این کتاب با تذهیب گرافیکی کلاسیک تزیین شده بود.

  • این کار که تلفیقی از خط و نقاشی و تزیین گرافیکی است، صفحه‌ای از رباعیات عمر خیام است که موریس آن را تذهیب نموده و بورن-جونز نقاشی‌های آن را کشیده‌است.

    منبع: هنر گرافیک